Pracownia endoskopowa

Gastroskopia jest badaniem umożliwiającym obejrzenie wnętrza przełyku, żołądka i dwunastnicy za pomocą kamery umieszczonej na końcu elastycznego przewodu – gastroskopu. Badanie jest najskuteczniejszą metodą oceniającą górny odcinek przewodu pokarmowego.

Przy użyciu dodatkowych narzędzi istnieje możliwość pobrania wycinków śluzówki do badania histopatologicznego oraz oceny obecności bakterii Helicobacter pylori (test urazowy).

Wskazaniem do gastroskopii jest diagnostyka dolegliwości występujących u pacjenta, takich jak:

• zgaga

• ból w nadbrzuszu

• spadek masy ciała

• nudności

• niedokrwistość

• problemy z przełykaniem

Gastroskopia wskazana jest również u osób z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku chorób nowotworowych górnego odcinka przewodu pokarmowego.

• przed badaniem nie wolno spożywać posiłków przez co najmniej 8 godzin

• niewielką ilość wody można wypić do 3 godzin przed planowanym badaniem

• przed badaniem nie należy palić papierosów ani żuć gumy

• w przypadku przyjmowania leków na stałe można je połknąć, popijając niewielką ilością wody

• przed gastroskopią nie trzeba odstawiać leków przeciwkrzepliwych (Acenokumarol, Warfin, Pradaxa, Xarelto, Eliquis itp.), jednak sposób przygotowania najlepiej skonsultować z lekarzem kierującym na badanie

• osoby chorujące na cukrzycę powinny wykonywać gastroskopię w godzinach porannych

• osoby przyjmujące inhibitory pompy protonowej (IPP) powinny przerwać ich stosowanie 2 tygodnie przed wyznaczonym terminem badania, jeżeli lekarz nie zaleci inaczej

Badanie trwa kilka minut i przeprowadzane jest w pozycji leżącej, na lewym boku.

Po miejscowym znieczuleniu gardła lidokainą w aerozolu zakłada się między zęby plastikowy ustnik. Następnie lekarz wprowadza gastroskop do jamy ustnej podczas odruchu połykania.

Moment przechodzenia aparatu do przełyku może być niekomfortowy, jednak odpowiednia współpraca pacjenta z lekarzem znacząco ogranicza dyskomfort.

W trakcie badania należy skupić się na spokojnym, regularnym oddychaniu, co zmniejsza odruch wymiotny.

Wycinki błony śluzowej pobiera się specjalnymi szczypcami. Wynik testu urazowego na Helicobacter pylori znany jest już po kilku minutach od wykonania badania.

• ciężka niewydolność serca

• niewydolność oddechowa

• świeży zawał serca

• aktualne stosowanie aparatu ortodontycznego

Badanie wymaga pisemnej zgody pacjenta.

Najpoważniejszym, choć bardzo rzadkim powikłaniem, jest perforacja ściany przełyku, żołądka lub dwunastnicy (około 1 na 30 000 badań). W miejscu pobrania biopsji może wystąpić niewielkie krwawienie, które zwykle szybko ustępuje. Ze względu na miejscowe znieczulenie gardła i ryzyko zadławienia, przez godzinę po badaniu nie wolno przyjmować żadnych pokarmów ani płynów.

Kolonoskopia umożliwia obejrzenie jelita grubego od środka za pomocą niewielkiej kamery umieszczonej na końcu elastycznego przewodu – kolonoskopu. Lekarz wprowadza aparat przez odbyt i przesuwa go wzdłuż kolejnych fragmentów jelita grubego, docierając do jego początkowej części (kątnicy), gdzie znajduje się ujście wyrostka robaczkowego oraz zastawka krętniczo-kątnicza łącząca jelito cienkie z grubym.

Kolonoskopia jest najskuteczniejszą metodą oceny jelita grubego. Podczas badania możliwe jest pobranie wycinków śluzówki do badania histopatologicznego oraz usunięcie polipów.

Kolonoskopia wykonywana jest w celu ustalenia przyczyny takich objawów jak:

• krwawienie z odbytu

• zaburzenia rytmu wypróżnień

• przewlekła biegunka

• zaparcia

Badanie wykonywane jest również profilaktycznie w kierunku raka jelita grubego – u osób zdrowych po 50. roku życia oraz u osób, u których w rodzinie występował rak jelita grubego.

Konsultacja z anestezjologiem jest obowiązkowa przed kolonoskopią wykonywaną w znieczuleniu ogólnym. Jej celem jest ocena ewentualnych przeciwwskazań zdrowotnych.

Odbywa się ona kilka dni przed planowanym badaniem. Pacjent powinien przynieść wypełnioną ankietę anestezjologiczną otrzymaną od lekarza kwalifikującego.

Badanie wymaga dokładnego przygotowania, którego celem jest całkowite oczyszczenie jelita z resztek pokarmowych. Nieprawidłowe przygotowanie może uniemożliwić wykonanie badania lub spowodować konieczność jego powtórzenia.

Na 2–3 dni przed badaniem

Należy zmienić dietę na lekkostrawną, aby ograniczyć zaleganie resztek pokarmowych w jelitach.

Na dobę przed badaniem

• przejść na dietę płynną lub półpłynną

• unikać produktów ciężkostrawnych

• przyjąć preparat przeczyszczający (np. Citrafleet, Eziclen, Moviprep, Fortrans)

Schemat przyjmowania preparatu:

• Badanie w godz. 8:00–11:00 → pierwsza dawka 12:00–14:00 dnia poprzedniego, druga 18:00–20:00

• Badanie w godzinach popołudniowych → pierwsza dawka 18:00–20:00 dnia poprzedniego, druga 6:00–7:00 w dniu badania

Środek przeczyszczający należy zakończyć około 4 godziny przed badaniem.

Należy pozostać na czczo. Do 4 godzin przed badaniem można pić duże ilości klarownych płynów (woda, herbata).
W przypadku znieczulenia ogólnego nie wolno pić w tym czasie.

Można spożywać:

• miksowane zupy

• budynie, kisiele

• serki homogenizowane

• makaron i ryż

• gotowane mięsa i ryby

• niegazowane napoje

Nie należy spożywać:

• warzyw i sałatek

• owoców pestkowych

• tłustych mięs i wędlin

• siemienia lnianego

• napojów gazowanych

Osoby chorujące na cukrzycę powinny wcześniej skonsultować dietę z diabetologiem.

Badanie wykonywane jest w asyście anestezjologa. Pacjent przebiera się w odzież medyczną i kładzie na lewym boku. Po podaniu dożylnego środka znieczulającego zasypia na kilkanaście minut.

Lekarz wprowadza kolonoskop do odbytnicy i przesuwa go wzdłuż jelita. W celu dokładnej oceny śluzówki jelito może zostać delikatnie rozprężone niewielką ilością powietrza.

Badanie trwa zwykle kilkanaście minut. W razie potrzeby pobierane są wycinki lub usuwane polipy, które następnie przekazywane są do badania histopatologicznego.

Powikłania występują bardzo rzadko (około 0,35% zabiegów).

Możliwe powikłania to:

• perforacja (przedziurawienie) ściany jelita – około 0,5%

• krwawienie – około 0,15% badań

Niewielki dyskomfort w jamie brzusznej po badaniu jest normalny i ustępuje w ciągu kilku godzin.
Niewielka ilość krwi w stolcu po pobraniu wycinków nie jest zjawiskiem niepokojącym.

• ciężka niewydolność serca

• niewydolność oddechowa

• świeży zawał serca

Badanie wymaga pisemnej zgody pacjenta.

Przygotowanie do znieczulenia ogólnego (potocznie nazywanego narkozą) wymaga spełnienia kilku ważnych zasad. Ich przestrzeganie zwiększa bezpieczeństwo pacjenta i minimalizuje ryzyko powikłań.

• Pacjent musi pozostawać na czczo przez co najmniej 6 godzin przed zabiegiem.

• Do 2 godzin przed zabiegiem można pić niewielką ilość wody (jeśli lekarz nie zaleci inaczej).

• Należy poinformować anestezjologa o wszystkich przyjmowanych lekach oraz chorobach przewlekłych.

• Przed zabiegiem należy usunąć biżuterię, protezy zębowe oraz szkła kontaktowe.

Przed planowanym zabiegiem odbywa się konsultacja z anestezjologiem. Lekarz:

• ocenia ogólny stan zdrowia pacjenta,

• analizuje wyniki badań,

• ustala rodzaj i sposób znieczulenia,

• informuje o możliwych powikłaniach i zaleceniach.

Przed znieczuleniem ogólnym wykonywane są podstawowe badania w celu oceny stanu zdrowia i zmniejszenia ryzyka powikłań:

• morfologia krwi

• badanie krzepliwości (koagulogram)

• jonogram (elektrolity)

• ocena funkcji nerek i wątroby

• EKG

• w niektórych przypadkach RTG klatki piersiowej

Zakres badań może być rozszerzony w zależności od wieku, chorób współistniejących i rodzaju planowanego zabiegu.

Należy poinformować anestezjologa o wszystkich przyjmowanych lekach – zarówno stałych, jak i doraźnych.

Niektóre preparaty, szczególnie wpływające na krzepliwość krwi, mogą wymagać czasowego odstawienia. Decyzję podejmuje lekarz.

• Nie palić papierosów.

• Nie spożywać alkoholu.

• Założyć wygodne, luźne ubranie.

• Usunąć makijaż i lakier z paznokci.

• Dzieci również muszą pozostawać na czczo przed zabiegiem. Czas ten może być krótszy – należy skonsultować to z lekarzem.

• Po znieczuleniu mogą wystąpić zawroty głowy, dezorientacja lub chwiejność.

• Do czasu całkowitego ustąpienia działania leków nie wolno prowadzić pojazdów ani podejmować ważnych decyzji.

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym lub anestezjologiem.

Gastroskopia z testem ureazowym to badanie endoskopowe, które łączy ocenę górnego odcinka przewodu pokarmowego (przełyku, żołądka i dwunastnicy) z diagnostyką zakażenia bakterią Helicobacter pylori.

Podczas badania lekarz wprowadza cienki, elastyczny endoskop przez jamę ustną, przełyk i żołądek, oceniając stan błony śluzowej. W razie potrzeby pobierane są wycinki do badania histopatologicznego.

Dodatkowo wykonywany jest test ureazowy, który pozwala wykryć obecność bakterii H. pylori – jednej z głównych przyczyn zapalenia żołądka i choroby wrzodowej.

Pobrany wycinek błony śluzowej umieszczany jest na specjalnym podłożu zawierającym mocznik i wskaźnik barwny.

Jeśli w żołądku obecna jest bakteria Helicobacter pylori, wytwarzana przez nią ureaza rozkłada mocznik, co powoduje zmianę koloru podłoża. Wynik testu dostępny jest zwykle już po kilku minutach.

Przygotowanie

Pacjent musi być na czczo. Gardło może zostać znieczulone miejscowo, a w razie potrzeby badanie może być wykonane w znieczuleniu ogólnym (sedacji).

Wprowadzenie endoskopu

Lekarz wprowadza aparat przez jamę ustną do przełyku, żołądka i dwunastnicy, dokładnie oceniając ich stan.

Pobranie wycinków

W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości możliwe jest pobranie fragmentów błony śluzowej do badania histopatologicznego.

Wynik badania

Dodatni wynik testu ureazowego potwierdza obecność Helicobacter pylori.
Badanie histopatologiczne pozwala na ocenę ewentualnych zmian zapalnych lub przednowotworowych.

Gastroskopia z testem ureazowym wykonywana jest w przypadku:

• bólu brzucha

• niestrawności

• podejrzenia wrzodów żołądka lub dwunastnicy

• objawów sugerujących zakażenie Helicobacter pylori

• profilaktyki chorób nowotworowych żołądka

Diagnostyka zakażenia H. pylori

Test urazowy jest szybką i skuteczną metodą wykrywania bakterii odpowiedzialnej za chorobę wrzodową i przewlekłe zapalenie żołądka.

Ocena błony śluzowej

Gastroskopia umożliwia bezpośrednią ocenę stanu przełyku, żołądka i dwunastnicy.

Pobranie materiału do dalszej diagnostyki

Biopsja pozwala na dokładną ocenę zmian i wczesne wykrywanie stanów przednowotworowych.

Kolonoskopia z polipektomią to zabieg endoskopowy, podczas którego lekarz nie tylko ocenia stan jelita grubego, ale również usuwa wykryte polipy.

Polipy są uwypukleniami błony śluzowej jelita. Część z nich może z czasem przekształcić się w nowotwór, dlatego ich usunięcie ma istotne znaczenie w profilaktyce raka jelita grubego.

Przygotowanie

Pacjent musi odpowiednio przygotować się do badania poprzez zastosowanie zaleconej diety oraz środków przeczyszczających, aby jelito było dokładnie oczyszczone.

Wprowadzenie kolonoskopu

Lekarz wprowadza giętki endoskop (kolonoskop) przez odbyt do jelita grubego. Obraz z kamery umieszczonej na końcu aparatu wyświetlany jest na monitorze.

Usunięcie polipów (polipektomia)

Jeżeli podczas badania zostaną wykryte polipy, lekarz usuwa je przy użyciu specjalistycznych narzędzi, takich jak:

• pętla diatermiczna

• kleszczyki biopsyjne

Badanie histopatologiczne

Usunięte polipy przekazywane są do badania histopatologicznego w celu określenia ich charakteru (zmiany łagodne lub złośliwe).

Profilaktyka raka jelita grubego

Usunięcie polipów znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju raka jelita grubego, ponieważ wiele nowotworów powstaje właśnie z polipów.

Wczesna diagnostyka

Badanie umożliwia wykrycie zmian nowotworowych na wczesnym etapie, co zwiększa skuteczność leczenia.

Leczenie bez operacji

Polipektomia wykonywana podczas kolonoskopii często pozwala uniknąć bardziej inwazyjnych zabiegów chirurgicznych.

• Po zabiegu w znieczuleniu miejscowym pacjent może zwykle od razu jeść, pić oraz wrócić do codziennej aktywności.

• Po znieczuleniu ogólnym pacjent pozostaje pod obserwacją do momentu pełnego wybudzenia.

• Należy przestrzegać zaleceń lekarskich dotyczących diety i aktywności fizycznej.

W razie wystąpienia bólu brzucha, krwawienia lub innych niepokojących objawów należy skontaktować się z lekarzem.

Rektoskopia to badanie endoskopowe umożliwiające ocenę błony śluzowej odbytnicy oraz kanału odbytu. Wykonywane jest za pomocą rektoskopu – sztywnego wziernika wprowadzanego do odbytnicy.

Badanie jest pomocne w diagnostyce wielu schorzeń dolnego odcinka przewodu pokarmowego.

Podczas rektoskopii lekarz wprowadza do odbytu i odbytnicy rektoskop, który pozwala na dokładną wizualną ocenę błony śluzowej.

W trakcie badania możliwe jest:

• pobranie wycinków do badania histopatologicznego (biopsja),

• usunięcie drobnych polipów,

• tamowanie niewielkich krwawień.

Badanie trwa zazwyczaj 2–5 minut i wykonywane jest w pozycji kolankowo-łokciowej lub na lewym boku.

Rektoskopia zalecana jest w przypadku:

• krwawienia z odbytu,

• bólu w okolicy odbytu,

• zmian rytmu wypróżnień (zaparcia, biegunki),

• nietrzymania stolca,

• obecności guzków w okolicy odbytu,

• świądu odbytu o nieznanej przyczynie,

• podejrzenia polipów, guzów, uchyłków lub innych zmian w odbytnicy.

• W przeddzień badania zaleca się wykonanie wlewki doodbytniczej (lewatywy).

• W dniu badania należy pozostawać na czczo – co najmniej 6 godzin bez jedzenia i 5 godzin bez picia.

• W razie potrzeby można wykonać dodatkową wlewkę 2–3 godziny przed badaniem.

Szczegółowe zalecenia przekazuje lekarz kierujący na badanie.

Rektoskopii nie wykonuje się w przypadku:

• zaostrzenia chorób zapalnych jelita grubego (np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna),

• ciężkiego stanu ogólnego pacjenta,

• braku współpracy pacjenta.